foto: Merlijn Doomernik 

 foto: Bart Burghgraef 


 foto: Peter Wouters

Petra Stienen

Petra Stienen schrijft voor verschillende media, waaronder het NRC Handelsblad, de Volkskrant en Dagblad de Limburger. 

Fotografie Bart Burghgraef

Foto: Bart Burghgraef

Onderwerpen

Nederland leest: De stem van de ander

15 november 2016

Bijna wekelijks sta ik in een bibliotheek, buurthuis of congrescentrum ergens in Nederland. Om een lezing te geven over het Midden-Oosten of de Donderberg, de Roermondse wijk van mijn jeugd aan de andere kant van de spoorlijn. Regelmatig leid ik gesprekken over asielzoekers, diversiteit of de rol van vrouwen in de politiek. Of ik interview Syrische auteurs over de rol van literatuur en cultuur in tijden van oorlog.

Ik ben altijd blij met iedereen die de moeite neemt naar de lezingen en bijeenkomsten te komen. En toch mis ik iets. Ik zie het veelkleurige meerstemmige Nederland van 2016 zelden terug in het publiek. Of er zit een homogene groep goed opgeleide senioren die vaak meer weten van het onderwerp dan ikzelf; óf studenten met een droom in het buitenland te studeren en te werken; óf mensen die een vrijwel gelijke wereldvisie hebben. Maar een gemengde zaal met mensen van verschillende leeftijden, sociale, economische, culturele en politieke achtergronden zie ik bijna nooit. Misschien is het wel heel veilig en prettig om met ‘soortgenoten’ op te trekken. Want alles wat anders is dan je gewend bent, haalt je ook uit je eigen gelijk, uit je eigen comfortzone. En dat kan eng zijn.

De Libanees-Franse schrijver Amin Maalouf sprak ooit bij het literaire festival Writers Unlimited in Den Haag zijn bezorgdheid uit over dit fenomeen: ‘Europa heeft te maken met een economische crisis. Tegelijkertijd is er ook een andere crisis aan de gang: we hebben enorme moeite om om te gaan met verschil tussen mensen. En dat wordt de grote uitdaging voor ons continent.’

Ik schreef mijn boek Terug naar De Donderberg, een portret van een wereldwijk, precies om die reden. Als een reisboek voor mensen aan de goede kant van de streep die de wereld als hun achtertuin zien, maar het ongemakkelijk vinden om naar die wijk aan de andere kant van de spoorlijn te gaan. De Donderberg is zo’n typische nieuwbouwwijk uit de jaren zestig. Toen vol hoop op een betere toekomst, nu een wijk waar nog maar weinig mensen naartoe willen. Ik spreek in dit boek met jongeren als Selami, Amal en Kianoesh, kinderen van migranten en vluchtelingen die hun religie koesteren als moreel kompas én wel gewoon willen meedoen aan onze samenleving. Ik hoor van hen hoe ze zich niet langer herkennen in de stoet van blanke mannen van een zekere leeftijd aan de nationale borreltafels op tv die vooral ‘over hen’ maar nooit ‘met hen’ spreken. En ze vertellen me dat ze wel degelijk een stem willen hebben in de toekomst van ons land maar zich zelden gehoord voelen.

Mijn zakenpartner en voetbalfan The Change Agent Kirsten van den Hul zegt altijd: je kunt de wedstrijd niet winnen met elf linksbenige spitsen. Kortom, diversiteit in teams, in besturen, in politieke partijen is van groot belang voor onze samenleving. Dus is het de hoogste tijd dat politici, journalisten en beleidsmakers nog beter naar de stem van die ander gaan luisteren. Of het nu om de stem gaat van mensen die bang en boos worden van het feit dat de wereld in hun wijk woont, of de stem van mensen die uit de wereld onze wijken in zijn gekomen en hier vaak al generaties lang wonen.

Ik geloof zelf in de aantrekkingskracht van inclusieve politiek. Een politiek die erkent dat diversiteit juist dé grondstof is voor de 21e eeuw. Een politiek die tegenwicht geeft aan testosteron politici zoals  Erdogan, Poetin en Trump, die vanuit een patriarchale houding voor hun bevolking willen bepalen wat goed voor hen is en tegenspraak en een ander geluid niet dulden. Denk bijvoorbeeld aan de Zweedse minister van Buitenlandse Zaken Margot Walström, die een ‘feministisch buitenlands beleid’ heeft ingevoerd. Haar regering zegt: als de helft van de wereldbevolking wel recht heeft op goede opleiding, baan, gezondheidszorg en politieke participatie, dan vaart iedereen daar wel bij. Denk aan de Canadese premier Justin Trudeau die na de installatie van zijn kleurrijk diverse kabinet met evenveel mannen als vrouwen zei: omdat het 2015 is. Of aan Sadiq Khan, die in het voorjaar van 2016 de burgemeestersverkiezingen van Londen won op basis van een breed inclusief verhaal voor alle Londenaren, ongeacht hun afkomst, geslacht, religie of opleiding.

Deze inclusieve politici creëren ruimte voor de stem van de ander en de veelkleurigheid van het midden. Daar kunnen we in Nederland nog wel wat van leren. Voor mij zijn deze mensen een inspiratie om in mijn werk als schrijfster, adviseur en politica diversiteit centraal te plaatsen in alles wat ik doe. Juist nu de demografische samenstelling van ons land verandert, zou in de komende jaren de stem van ‘de ander’ de doorslag kunnen geven bij verkiezingen. Zeker voor partijen die juist die ‘stem van de ander’ serieus willen nemen. Alleen dan zullen de kinderen van migranten, nieuwkomers, vrouwen en jongeren bereid zijn om naar de stembus te gaan.

Een stap in de goede richting om die stem van de ander te horen is veel actiever toe te werken naar menging van groepen in die zaaltjes, bibliotheken en congrescentra. Zelf bevraag ik mijn opdrachtgevers altijd over de samenstelling van panels en selectie van sprekers. Ik roep hen op om bij gesprekken over democratie en samenleving in Nederland te zorgen voor gespreksvormen waarbij niet alleen de altijd aanwezige blanke goedopgeleide man van middelbare leeftijd het woord krijgt. En ik heb gemerkt dat diversiteit van publiek veel gemakkelijker te regelen is dan sommigen denken. Vraag deelnemers iemand mee te nemen die niet op hen lijkt qua leeftijd, achtergrond en opleiding, en dan blijkt dat als er in de panels en de uitwisseling met het publiek ruimte is voor die stem van jongeren, vrouwen en andersdenkenden, het publiek anders durft te gaan nadenken over Nederland en de wereld. En dan blijkt het veel minder eng te zijn om uit de comfortzone van het eigen gelijk te stappen, omdat die stem van die ander vaak ideeën voor onze gezamenlijke toekomst inbrengt waar iedereen iets aan kan hebben.

Petra Stienen
Petra Stienen is publiciste, adviseur, Eerste Kamerlid van D66 en arabiste. Negen jaar lang werkte zij als diplomaat op Nederlandse posten in Caïro en Damascus. Ze geeft regelmatig commentaar in de media over de Arabische wereld, diplomatie en mensenrechten. Ze heeft een column in de Limburger. Petra Stienen won in maart 2016 de Aletta Jacobsprijs van de Rijksuniversiteit Groningen.

Columns

11-02-2017
Dagblad De Limburger / Limburgs Dagblad
25-01-2017
NRC
24-12-2016
Dagblad De Limburger / Limburgs Dagblad

Archief

Raadpleeg het archief voor oudere artikelen en uitzendingen